Iran

Van alle tapijtproducerende landen in de Oriënt, kan er geen een Perzië (het huidige Iran) evenaren wat betreft de variëteit in patronen, kleuren en knooptechnieken. Het is dan ook de bakermat van de tapijtindustrie. Al in de 14e eeuw waren tapijten integraal onderdeel van het geciviliseerde koninklijke leven in Iran. De tapijten werden gebruikt om de paleizen en moskeeën te sieren.

De Gouden Eeuwen van het Perzische tapijt zijn de zestiende en zeventiende eeuw. Perzië werd aangevallen door de Safavids in 1499 en het was sjeik Tahmasp die toen vele koninklijke werkplaatsen opzette in Kashan, Isphahan en Tabriz, die gespecialiseerd waren in textiel en tapijten. Ook werden er door de sjeik boekillustrators aangesteld die de patronen verder verfijnden. De ontwerpers van die tijd hadden een sterk verlangen om de symboliek van het moslimgeloof af te beelden. Met name het paradijs en men deed dit door het weergeven van vruchtbare tuinen. Veel tapijten uit die tijd laten dan ook een magisch vruchtbare wereld zien, gevuld met vogels en dieren tegen een achtergrond van gracieuze arabesken, bloemen, bomen en kalligrafie. Een groot contrast met de sobere omgeving waarin deze tapijten vervaardigd werden.

Slechts enkele stukken uit die tijd hebben de tand des tijds doorstaan en kunnen bezichtigd worden in statige landhuizen, musea en koninklijke paleizen. Door de eeuwen heen zijn de antieke Perzische tapijten een grote bron van inspiratie geweest voor tapijtontwerpers.

Perzische tapijten beperken zich echter niet enkel tot het soort dat  geproduceerd werd in koninklijke ateliers. Er is een, al even lange traditie van tapijtvervaardiging thuis, in landelijke ateliers, in afgelegen bergdorpen of door rondtrekkende nomadenstammen. Deze tapijten zijn te herkennen aan eenvoudigere patronen en minder diversiteit in het kleurgebruik.

       

In de negentiende eeuw ontstond er in Europa een grote groep welgestelde handelslui die behoefte had aan nieuwe producten voor het decoreren van hun huizen. De verbeterde communicatie met de Oriënt en de enorme hang naar oriëntaalse en exotische dingen leidde tot het opzetten van ateliers in Iran die speciaal ingericht werden voor de productie van tapijten voor de Westerse markt. De eerste Europese firma die dit in 1883 deed was Ziegler en Co uit Manchester. Zij zetten een kantoor op in Sultanabad (Arak). Al snel ontstond er een enorme export van 'Ziegler' tapijten naar Engeland en andere firma's volgden Zieglers voorbeeld. Tot het ontstaan van deze productieplaatsen was de maatvoering van Perzische tapijten het grootste probleem. Aangezien traditionele tapijten lang en smal zijn waren deze niet goed bruikbaar in Westerse interieurs. De nieuwe Ziegler tapijten waren groot en rechthoekig en daardoor wel toepasbaar in westerse huizen.

       
Foto's: Gaby Darbyshire

Tegelijkertijd ontstond er in het westen in een rap tempo een enorme markt voor Perzische tapijten. Aan het einde van negentiende eeuw werden er veel landhuizen gebouwd door de immer groeiende groep van succesvolle ondernemers en deze huizen moesten voorzien worden van Perzische tapijten.

Sinds het midden van de jaren tachtig is er in Iran een ware opleving in de aandacht voor traditioneel vervaardigde tapijten. Men erkent dat de subtiele kleuren van de natuurlijke kleurstoffen in tegenstelling tot de harde synthetische kleuren veel mooier zijn. Na enkele decennia waarin er verminderde belangstelling was voor de productie van tapijten, is er nu door het herwaarderen van de natuurlijke kleurstoffen, weer volop belangstelling voor het individuele vakmanschap. Er worden steeds meer natuurlijke kleurstoffen gebruikt en de knopers grijpen terug op de lokale traditionele patronen. Men realiseerde zich in Iran in de jaren tachtig dat er iets gedaan moest worden om de ooit prachtige traditie van het handgeknoopte tapijten in ere te herstellen voordat deze verder ten onder zou gaan.

Wij kunnen beamen dat het Iran gelukt is om het kwaliteitsniveau dat ooit zo hoog was weer in ere te herstellen want op onze inkoopreizen komen wij altijd weer de meest prachtige stukken tegen.

In de collectie van F.M. Janssen treft u onder andere de volgende tapijtsoorten uit Iran aan: Bidjar, Tabriz, Yalameh, Nain, Kashan, Bachtiar, Mir, Kirman, Shiraz, Ardebil, Gabbeh, Isphahan/Isfahan, Beloudj, Bakhtiari, Ghashghai, Heriz, Kashkuli, Senneh, Sirdjan en Soumac.